Berkay Anahtarcı - Yapay Zekâyı Yönetmek: Yardımcı Pilot Yanılgısından Çıkış (Turkish)

Şirketler yapay zekâya büyük kaynak ayırsa da çoğu bu yatırımı anlamlı çıktılara dönüştüremiyor. McKinsey'in 2025 raporu, organizasyonların önemli bir kısmının yapay zekâ kullanmasına rağmen yalnızca sınırlı bir bölümünün somut iş değeri yaratabildiğini gösteriyor. Bu farkın kökeninde aynı hatalı yaklaşım var: Yapay zekâyı yalnızca insan performansını hızlandıran bir “yardımcı pilot” gibi görmek. Verimlilik sıçraması, yapay zekânın yalnızca öneri veren bir araç değil, işi yürüten dijital iş gücü olarak konumlanmasıyla mümkün olur.

Yeni paradigma: insan denetimli yapay zekâ sistemleri

Geleneksel insan denetimli yapay zekâ sistemi yaklaşımı, yapay zekâyı yalnızca öneri sunan bir “asistan” olarak konumlandırdığı için süreç insana bağımlı ilerler. “Onayla ve devam et” döngüsü hız ile ölçeği sınırlar, operasyon yükü hâlâ insanda kalır.

İnsan denetimli yapay zekâ modelinde ise işi varsayılan olarak yapay zekâ üstleniyor. İnsan ayrıntılı iş takibi yapmak yerine kural belirleyen ve kaliteyi kontrol eden konumda duruyor. Bu sayede işlem hacmi insandan bağımsız büyüyor, karar doğruluğu da insan denetimiyle güvence altına alınıyor.

Uygulama Çerçevesi: 3D Delegasyon Modeli

Şirketler yapay zeka işgücünü yönetmek için Andrew Ng'nin ajan tasarım prensiplerinden esinlenen “3D Delegasyon Modeli”ni uygulayabilir:

1. Devret: İşi parçalara ayırın ve her görevi net tanımlarla ilgili yapay zeka ajanına devredin.
2. Yönlendir: Ajana kullanacağı araçları, yetki sınırlarını ve işin bağlamını verin. Ne yapmaması gerektiğini de netleştirin .
3. Denetle: Çıktıları bir editör titizliğiyle gözden geçirin. Hataları düzeltmekle kalmayıp ajanı eğiten geri bildirimler vererek sistemin sürekli öğrenmesini ve gelişmesini sağlayın.

Vaka Analizi: Orkestrasyonun İki Yüzü

Etkiyi belirleyen faktör teknoloji değil, hangi işi ajana devredip hangi kararı insanda tuttuğunuz. Bu denge doğru kurulursa değer yaratır, yanlış kurulursa güven kaybettirir.

Vercel: İnsan Darboğazını Aşan Delegasyon

Bulut platformu Vercel, en başarılı satış temsilcisinin yaklaşım ve stratejilerini yapay zekaajanına aktardı. Daha önce on kişi tarafından yürütülen satış operasyonlarını yalnızca bir ajan ve bir insan ile etkin bir şekilde yönetilebilir hale getirdi.

Yapay zekâ ajanı binlerce ilk yanıt taslağı oluşturuyor, insan ise yalnızca kalite kontrol yapıyor . Serbest kalan ekip üyeleri, ilişki yönetimi, stratejik satış ve müşteri güveni gibi alanlara yönlendirildi. 

Klarna: Denetimsiz Otonominin Bedeli

Fintech şirketi Klarna, müşteri hizmetlerinde insan kontrolünü erken çekerek tamotonomiye geçti . Sistem teknik olarak doğru yanıtlar üretse de bağlamı kaçıran ve duygusuz iletişim müşteri güvenini zayıflattı. Bu deneyim, yapay zekâya işi devretmenin denetimi bırakmak anlamına gelmediğini ortaya koydu. Klarna yönetimi yeniden hibrit modele dönerek hız ile insan muhakemesini birlikte kullanmaya başladı ve kalite kontrolünü insanaverdi.

Liderler İçin Eylem Planı

Bugün şirketlerin asıl engeli teknoloji değil, kontrolü paylaşma konusundaki çekingenlik. Liderler artık “Yapay zekâ bunu yapabilir mi?” sorusunu aşarak, “Yetkiyi devrederken kaliteyi ve sorumluluk dengesini nasıl korurum?” sorusuna odaklanmalı.

Geleceği şekillendirenler, yapay zekâ ve insan işbirliğini cesaret ve bilinçle kurgulayanlar olacak.