DM’den Gelen Kaygı: Bildirimlerin Psikolojisi

ÖĞRENCİ GELİŞİMİ VE DENEYİMİ BÖLÜMÜ

PSİKOLOJİK GELİŞİM BİRİMİ

DM’den Gelen Kaygı: Bildirimlerin Psikolojisi

Telefon ve sosyal medya, üniversite öğrencilerinin günlük hayatının ayrılmaz bir parçasıdır. Ders materyallerine erişim, sosyal ilişkileri sürdürme ve akademik iletişim büyük ölçüde dijital araçlar üzerinden gerçekleşmektedir. Ancak bu araçların bildirim odaklı yapısı, öğrencilerin dikkat süreçleri ve kaygı düzeyi üzerinde fark edilmeden ilerleyen bir baskı oluşturabilmektedir.

Bildirimler Dikkati Nasıl Etkiler?

Bildirimler, beynin dikkat sistemini bölerek odaklanmayı zorlaştırır. Yapılan araştırmalar, bir görev sırasında gelen kısa süreli uyarıların bile bilişsel performansı düşürdüğünü ve yeniden odaklanma süresini uzattığını göstermektedir (Rosen vd., 2011). Bu durum, öğrencilerde “aynı anda birçok şeye yetişmeye çalışma” hali yaratır ve öğrenmenin derinliğini azaltır. Sürekli bölünen dikkat, zamanla zihinsel yorgunluk, erteleme davranışı ve akademik verimde düşüşle ilişkilidir. Özellikle sınav dönemlerinde bu etki daha belirgin hale gelir.

Bildirimler Kaygıyı Neden Artırır?

Bildirimler yalnızca dikkati değil, duygusal sistemi de etkiler. Bir bildirim sesi ya da ekran ışığı, beyinde “acil bir durum olabilir” algısını tetikleyerek bedensel uyarılmayı artırır. Telefon sessizde olsa bile, yakında bulunmasının kaygı ve dikkat üzerinde olumsuz etkiler yaratabildiği gösterilmiştir (Ward vd., 2017).

Sosyal medya bildirimleri, kaçırma korkusu (FOMO), sosyal karşılaştırma ve onay ihtiyacını tetikleyerek çalışır. Bir bildirim geldiğinde, kişi önemli bir şey kaçırabileceğini düşünebilir ya da başkalarının paylaşımlarını görmeye yönelerek kendini kıyaslamaya başlayabilir. Beğeni ya da mesaj almak kısa süreli bir rahatlama sağlasa da bunlar gelmediğinde huzursuzluk yaratabilir. Bu döngü genç yetişkinlerin telefonu sık kontrol etmesine ve zihnin tam olarak dinlenememesine neden olabilir (Elhai vd., 2017).

Dijital Kaygıyla Baş Etme Yolları

Dijital kaygıyla başa çıkmanın amacı teknolojiyi tamamen hayatımızdan çıkarmak değil, bilinçli ve sınırları olan bir kullanım geliştirmektir.

1. Anlık Farkındalık Geliştirmek

Bir bildirim geldiğinde, otomatik olarak telefona yönelmeden önce kısa bir duraklama yaratmak önemlidir. Bu duraklama sırasında “Gerçekten acil mi?”, “Şu an bakmazsam ne olur?” gibi sorular sormak, dürtüsel tepkiyi azaltır ve kontrol hissini güçlendirir.

2. Davranışsal Sınırlar Koymak

Bildirimleri tamamen kapatmaktansa belirli sınırlar koymak daha sürdürülebilir olabilir. Telefonu ders çalışırken görüş alanı dışına koymak ve mesajları belirli zaman aralıklarında kontrol etmek, hem dikkati hem de kaygıyı olumlu yönde etkileyebilir.

3. Duygusal ve Bilişsel Süreçleri Gözden Geçirmek

Dijital kaygının altında çoğu zaman “bir şey kaçırırım”, “hemen yanıt vermeliyim” gibi düşünceler yer alır. Bu düşünceleri fark etmek ve gerçekçi bir şekilde değerlendirmek, kaygının şiddetini azaltabilir. Bildirimle gelen huzursuzluğun çoğu zaman geçici bir duygu olduğu hatırlanmalıdır.

4. Dijital Mindfulness Uygulamaları

Dijital mindfulness, teknolojiyi otomatik bir alışkanlıkla değil, ne için ve ne bekleyerek kullandığını fark ederek kullanmayı ifade eder. Örneğin telefona uzanmadan önce “Birine mi cevap vereceğim?”, “Kısa bir mola mı veriyorum?” ya da “Sadece sıkıldığım için mi bakıyorum?” sorularını kendine sormak bu niyeti görünür kılar. Bu farkındalık, telefon kullanımını kontrol etmekten çok, kullanımın arkasındaki ihtiyacı anlamaya yardımcı olur. Uyku öncesi ve sonrası belirli süreleri bildirimsiz geçirmek gibi küçük düzenlemeler de zihnin gün içinde sürekli tetikte kalmasını azaltarak dengeyi destekler (Howell vd., 2010).

Referans

Elhai, J. D., Levine, J. C., Dvorak, R. D., & Hall, B. J. (2017). Fear of missing out, need for touch, anxiety and depression are related to problematic smartphone use. Computers in Human Behavior, 63, 509–516.

Howell, A. J., Digdon, N. L., & Buro, K. (2010). Mindfulness predicts sleep-related self-regulation and well-being. Personality and Individual Differences, 48(4), 419–424.

Rosen, L. D., Lim, A. F., Smith, J., & Smith, R. (2011). The distracted student: Effects of multitasking on learning. Educational Psychology, 31(8), 951–966.

Ward, A. F., Duke, K., Gneezy, A., & Bos, M. W. (2017). Brain drain: The mere presence of one’s own smartphone reduces available cognitive capacity. Journal of the Association for Consumer Research, 2(2), 140–154.